Matrix Trilogy...

अशी कल्पना करा की पृथ्वीवर दोन वेगळ्या दुनिया आहेत... एक खरं जग जिथे माणसांची रेलचेल, ऋतू, काळ-वेळ, मनातल्या भावना असं सगळं आहे... आणि दुसरं म्हणजे आभासिक जग जिथे इंटरनेटचं मायाजाल आहे, किरणांचा गोतावळा आहे. जर आपल्याला समजलं, की आपलं हे राहतं जग, खरं नसून प्रचंड गुंतागुंतींचं जाळं आहे ज्यावर यंत्रांचे नियंत्रण आहे तर... हाच गाभा आहे Wachowski Sisters लिखित व दिग्दर्शित Matrix Trilogyचा...

१. The Matrix (१९९९)...

थॉमस अँडर्सन (Keanu Reaves) हा नीयो हे टोपणनाव धारण केलेला एक प्रोग्रॅमर असतो. त्याच्या लक्षात येतं की ज्या जगात तो जगत आहे तिथे काहीतरी गडबड आहे. ट्रिनीटी (Carrie-Anne Moss) नावाची एक हॅकर नीयोशी संपर्क साधून सांगते की जर खरं जाणून घ्यायचं असेल तर मॉर्फियस (Laurence Fishburne) मदत करू शकेल. नीयोची भेट झाल्यावर मॉर्फियस त्याला, "एकतर खरं जाणून घे, किंवा जिथे आहेस तिथेच रहा..." यापैकी एक पर्याय निवडायला सांगतो...

खरं जाण्यास उत्सूक असलेल्या नीयोला समजतं की ज्या जगात तो राहत होता ते मॅट्रिक्स नावाचं जग आहे. मॉर्फियस पुढे सांगतो की २१व्या शतकाच्या सुरुवातीला काही यंत्रांनी मानवांविरुद्ध युद्ध छेडलं व सौर ऊर्जेसाठी मानवी शरीरांचा वापर सुरू केला. मॉर्फियस, ट्रिनीटी व इतर काही जणांचा एक समुह याच यंत्रांनी पाठवलेल्या एजंट स्मिथ (Hugo Weaving) याच्याविरुद्ध लढा देत खऱ्या जगात झायॉन या एकमेव उरलेल्या शहराला वाचवण्याचा प्रयत्न करत आहेत आणि नीयोच तो एकमेव अद्वितीय आहे जो यंत्रांचं हे युद्ध थांबवू शकतो. हे जाणल्यावर नीयो त्या समुहात सहभागी होतो आणि त्याचं प्रशिक्षण सुरू होतं. त्याच वेळी एजंट स्मिथ मॉर्फियसला पकडतो. आत्मविश्वास दुणावलेला नीयो स्मिशी लढा देतो व मॉर्फियससह मॅट्रिक्समधून पलायन करतो...

२. Matrix Reloaded (२००३)...

नीयो व ट्रिनीटी एकमेकांमध्ये गुंतलेले असताना नायोबी (Jada Pinkett Smith) मॉर्फियसला संदेश पाठवते की झायॉनवर ७२ तासांमध्ये यंत्रांचा हल्ला होणार आहे आणि त्यासाठी सर्वांना झायॉनला जमायचं आहे. मॉर्फियस व इतर सर्व झायॉनकडे रवाना होतात पण नीयोमात्र ओरॅकल (Gloria Foster) या प्रोग्रॅमला भेटायला मॅट्रिक्समध्ये जातो. इकडे एजंट स्मिथ, ज्याला नीयोने मारलं असतं तो बंद होण्यास नकार देत व्हायरसमध्ये परिवर्तीत होतो व बेनचा (Ian Bliss) अवतार धारण करून मॅट्रिक्समध्ये प्रवेश करतो. झायॉनमध्ये मॉर्फियस यंत्रांविरुद्धच्या युद्धाची घोषणा करताना मॅट्रिक्समध्ये ओरॅकल नीयोला की-मेकरच्या (Randall Duk Kim) मदतीने मॅट्रिक्सच्या मुळापर्यंत जाण्याचा सल्ला देते...

आपली प्ररूपे बनवण्याची नवी शक्ती प्राप्त झालेला स्मिथ नीयोवर हल्ला करतो. स्मिथ व त्याच्या प्ररूपांशी लढा देत नीयो तिथून निसटतो व की-मेकरच्या मदतीने मॅट्रिक्सच्या मुळाचे दार उघडतो. तिथे त्याला मॅट्रिक्सचा निर्माता असलेला आर्किटेक्ट (Helmut Bakaitis) सांगतो की नीयोच आहे जो सर्व यंत्रणेला बंद पडण्यापासून थांबवू शकतो. नीयोला दोन प्रयाय दिले जातात एक म्हणजे मॅट्रिक्स रीबूट करणे व झायॉनला वाचवणे किंवा यंत्रणा बंद होताना बघत बसणे जेणेकरून मानवजातीचा विनाश होईल. नीयो तिसरा प्रयाय निवडत मॅट्रिक्समध्ये अडकलेल्या ट्रिनीटीला वाचवतो व कोमात जातो. यंत्रांकडून प्रवर्तीत झालेल्या इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक किरणांमुळे नेव्ह्यूलरायझर व हॅमर सोडून सर्व जहाजं नष्ट होतात व त्यातून एकच व्यक्ती वाचते. तो असतो स्मिथने वश केलेला बेन...

३. Matrix Revolutions (२००३)...

ट्रिनीटीला वाचवताना कोमामध्ये गेलेला नीयो आणि स्मिथने वश केलेला बेन एका जहाजात निपचित पडलेले असतात तिथून कथेला सुरुवात होते. नीयोला, आपण एका काल्पनिक सब स्टेशनमध्ये अकडलो आहोत हे समजतं. ते स्टेशन, मॅट्रिक्स आणि यंत्रांच्या शहरातला एक दुवा असतं. ट्रेनमॅनच्या (Bruce Spence) मदतीने तिथून सुटका होऊ शकत असते पण स्मिथचा गुलाम असलेला ट्रेनमॅन नीयोला मदत करण्यास नकार देतो. तेव्हा मॉर्फियस आणि ट्रिनीटी नीयोला त्या स्टेशनमधून सोडवतात आणि ओरॅकलपर्यंत (Maru Alice) पोहोचवतात. ओरॅकलकडून नीयोला समजतं की स्मिथला मॅट्रिक्स आणि खरं जग, दोघांचाही नायनाट करायचा आहे व युद्ध अटळ आहे. खऱ्या जगात बेनकडून सर्वांना समजतं की यंत्र झायॉनवर हल्ला करायला निघाली आहेत. नायोबी व मॉर्फियस झायॉनला वाचवण्यासाठी शस्त्रास्त्रांची जमवाजमव करत असताना नीयो व ट्रिनीटी यंत्रांच्या शहराकडे प्रयाण करतात...

त्यांचं ध्येय असतं त्या शहराच्या प्रमुखासमोर म्हणजेच डियूस एक्स मशीनसमोर (Kevin Michael Richardson) स्मिथचं खरं रूप उघड करायचं. मॉर्फियसपासून वाचलेला बेन नीयोवर हल्ला करतो आणि त्याला आंधळा करतो. सूक्ष्म किरणांच्या सहाय्याने पाहू शकणारा नीयो बेनचा खात्मा करतो. तिथे झायॉन शहरावर यंत्रांचा प्रचंड मोठा हल्ला होतो. मॉर्फियस, नायोबी व इतर सर्व, धैर्याने त्यांचा सामना करत असताना यंत्रांच्या शहराजवळ नीयोच्या जहाजाला अनेक परमाणू बॉम्ब हल्ल्यांचा सामना करावा लागतो. त्या हल्ल्यात नीयोला वाचवताना ट्रिनीटी धारातिर्थी पडते. नीयोची यंत्रांच्या शहराच्या प्रमुखाशी भेट होते. नीयो स्मिथच्या मनसूब्यांबद्दल सर्व सांगतो व झायॉनला मुक्त करण्याच्या बदल्यात स्मिथला थांबवण्याची हमी देतो. यंत्रांच्या शहराचा प्रमुख या गोष्टीला तयार होतो आणि नीयोला मॅट्रिक्समध्ये पाठवतो. नीयो स्मिथला पूर्ण संपवतो व त्यात तो स्वत: यंत्रांच्या शहरात विरून जातो. अखेर युद्ध संपतं. मॅट्रिक्स रीबूट होतं आणि सर्व जीवित मनुष्यांना मॅट्रिक्स सोडण्याची संधी मिळते...

तीनही चित्रपटांत...

विलोभनीय व थरार हाणामारीची दृष्य, अप्रतीम छायांकन व अभूतपूर्व visual effects, या मॅट्रिक्सच्या तीनही भागांच्या जमेच्या बाजू आहेत. प्रत्येक भाग एकमेकात इतका गुंतला आहे की पहिला भाग सोडून इतर भाग पाहिले तर काय घडतंय याचा सूतरामही संपर्क लागत नाही....

पहिल्या भागातला, नीयोला त्याच्या स्वत्वाची जाणीव होते आणि पूर्ण आत्मविश्वासानिशी तो स्मिथसमोर उभा राहतो तो सीन; दुसऱ्या भागातला, शंभरहून अधिक जणांशी नीयो एकटा लढतो तो सीन आणि तिसऱ्या भागातलं, यंत्रांच्या शहराचं दृष्य; ही दृष्य विशेष लक्षात राहतात. १९९९ साली पहिला भाग प्रदर्शित झाला आणि चार वर्षानंतर म्हणजे २००३ साली, दुसरा आणि तिसरा भाग सहा महिन्यांच्या कालांतराने प्रदर्शित झाले....

तीनही चित्रपटात दोन प्रकारचे कपडेपट वापरण्यात आले. मॅट्रिक्समधल्या दृष्यांसाठी काळ्या रंगांचे सूट आणि बाहेरील जग दाखवायला करड्या व खाकी रंगछटा असलेले साधे फाटके कपडे. तीनही चित्रपटांचे सर्वात मोठे USP ठरले, चित्रपटांची चित्तथरारक आणि काहीशी वेगळी अशी साहस व हाणामारीची दृष्ये आणि या दृष्यांचे चित्रिकरण...

एकूण, काल्पनिक विज्ञान कथा असणारी व प्रत्येक भाग एकाहून एक सरस असणारी Matrix Trilogy खरोखर सुंदर कलाकृती आहे...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.

ता.क.: या trilogyचा चौथा भाग, म्हणजेच The Matrix 4, हा नवा चित्रपट २०२१मध्ये प्रदर्शित होऊ घातलेला आहे...