हरिश्चंद्राची फॅक्टरी आणि एलिझाबेथ एकादशी...

चित्रपटात येणारे संघर्ष जर हलक्या-फुलक्या पद्धतीने समोर आले आणि अशा चित्रपटांची नावंही काहीशी निराळी असली, तर त्या चित्रपटांचा नूर काही औरच असतो. असेच दोन चित्रपट आहेत परेश मोकाशी दिग्दर्शित, २००९ सालचा "हरिश्चंद्राची फॅक्टरी" आणि २०१४ साली प्रदर्शित झालेला "एलिझाबेथ एकादशी..."

हरिश्चंद्राची फॅक्टरी (२००९)...

भारतीय चित्रपटाचे जनक, धुंडीराज गोविंद फाळके म्हणजेच दादासाहेब फाळके यांच्या पहिल्या चित्रपटनिर्मितीच्या संघर्षाची कथा सांगणारा चित्रपट म्हणजेच २००९ साली प्रदर्शित झालेला पकेश मोकाशी दिग्दर्शित, "हरिश्चंद्राची फॅक्टरी..."

दादासाहेबांची (नंदू माधव) बिकट आर्थिक परिस्थिती, त्यातून बाहेर पडण्यासाठी वेगवेगळे व्यवसाय करण्यात त्यांना लाभलेली त्यांच्या पत्नी सरस्वती (विभावरी देशपांडे) यांची मोलाची साथ, दादासाहेबांनी सुरू केलेल्या नव्या व्यवसायात त्यांना आलेल्या असंख्य अडचणी आणि त्यावर केलेली मात, हे सगळं अत्यंत हलक्या-फुलक्या शैलीत पण तितक्याच प्रभावीपणे चित्रपटात मांडलं आहे...

वैभव मांगले, शतीश आळेकर, आस्ताद काळे, प्रवीण तर्डे, भाऊ कदम, विभावरी देशपांडे, विशाखा सुबेदार, संदीप पाठक, अमेय वाघ असे तोलामोलाचे कलावंत असतानाही नंदू माधव यांनी दादासाहेबांची भूमिका अफ्लातून वठवली आहे. चित्रपटाचे सेट्स खरोखर १९१२च्या आसपासचा काळ डोळ्यांसमोर जिवंत करतात. चार्ली चॅपलीनचे चित्रपट किंवा प्रसंग जसे fast forward केल्यासारखे आपल्याला दिसायचे, तसंच या चित्रपटातही काही प्रसंगांचं चित्रिकरण झाल्याने पाहतान छान मजा घेता येते.

चित्रपटात गाणं एकही नाही, पण एक विशिष्ट संगीत संपूर्ण चित्रपटभर वाजत राहतं. काही प्रसंगांतून आणि संवादांमधून छान विनोदलहरी बाहेर पडत अधिक मजा देतात. एकंदरीत, "राजा हरिश्चंद्र" या चित्रपटाची निर्मिती आणि त्यामागचा संघर्ष अत्यंत हलक्या-फुलक्या पद्धतीने मांडणारा "हरिश्चंद्राची फॅक्टरी" नक्की पहायला हवा...

एलिझाबेथ एकादशी (२०१४)...

आपल्या परिवाराला आर्थिक अडचणीतून बाहेर काढण्यासाठी आपल्या परीने हातभार लावण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या लहानग्या ज्ञानेश (श्रीरंग महाजन) आणि त्याची बहिण मुक्ता (सायली भांदरकवठेकर) यांच्या संघर्षाची कथा म्हणजे, २०१४ साली प्रदर्शित झालेला मधुगंधा कुलकर्णी लिखीत "एलिझाबेथ एकादशी..."

पंढरपूरात ज्ञानेश व मुक्ता आपल्या आई (नंदिता धुरी) व आजीसोबत (वनमाला किणिकर) हालाखीच्या परिस्थितीत राहत असतात. घरची आर्थिक बाजू कमकुवत होत जाते तेव्हा ज्ञानेश व मुक्ताची आई एलिझाबेथ नावाची सायकल विकण्याच्या गोष्टी करू लागते. वडिलांकडून बक्षिस मिळालेली ही एलिझाबेथ सायकल विकण्यापासून वाचावी म्हणून ज्ञानेश व मुक्ता चंग बांधतात. त्यांच्या याच संघर्षाची कहाणी खूप सुंदर पद्धतीने चित्रपटात मांडली आहे...

आनंद मोडक यांनी संगीतबद्ध केलेलं, "दगड दगड..." हे चित्रपटातलं एकमेवं गाणं खूपच श्रवणीय आहे. लहान मुलांना ध्यानात ठेऊन केलेल्या शब्द रचनेमुळे गाणं छान लक्षात राहतं. याच गाण्याच्या संगीताचा काही भाग संपूर्ण चित्रपटभर ऐकू येत राहतो. चित्रपटाचं चित्रिकरणही सुरेख झालं आहे. पंढरपूर, एकादशीच्या दिवसातली गर्दी, जत्रेचा माहोल, सर्व कसं छान मिळून आलं आहे. पण चित्रपटात सर्वात जास्त लक्षात राहते ती एलिझाबेथ नावाची जराशी वेगळी पण सुंदर अशी सायकल...

एकंदरीत, परिवारातला एक सदस्य असलेल्या एलिझाबेथ नावाच्या सयकलीला वाचवण्याचा प्रयत्न दाखवणारा परेश मोकाशी दिग्दर्शित, "एलिझाबेथ एकादशी" हा चित्रपट नक्कीच पहावा असा आहे...

थोडक्यात, एक दिग्दर्शक म्हणून परेश मोकाशी यांचा पहिला  चित्रपट "हरिश्चंद्राची फॅक्टरी" आणि त्यांचा दुसरा चित्रपट "एलिझाबेथ एकादशी" ज्याचं लेखन त्यांच्याच पत्नीने म्हणजे मधुगंधा कुलकर्णी केलं होतं, हे दोन्ही चित्रपट नक्कीच बघण्यासारखे आहेत...

@ अनिकेत परशुराम आपटे.