हिंदू-मुसलमान दंगलींवर आजवर हिंदी व मराठीत अनेक चित्रपट झाले आणि कदाचित पुढेही होतील. काही चित्रपटांमध्ये दंगलींचा काही भाग दाखवलेला असतो तर काहींमध्ये दंगलीनंनतरच्या विदारक दृष्यांवर भाष्य केलेलं असतं. दंगलीवर आणि दंगलीच्या परिणामावर बेतलेला एक वेगळा चित्रपट होता, १९९८ साली प्रदर्शित झालेला, महेश भट दिग्दर्शित, "ज़ख्म..."
संगीत दिग्दर्शक असलेल्या अजय देसाईच्या (अजय देवगण) आईला मुसलमानांचा एक समूह जिवंत जाळतो. त्यावेळी साऱ्यांसमोर अजय हे सत्य उघड करतो की त्याची आई धर्माने मुसलमान आहे. 'मुसलमान पद्धतीनेच माझा अंत्यविधी करावा...' ही आपल्या आईची शेवटची इच्छा पूर्ण करण्याच्या अजयच्या मार्गामध्ये सुबोध माळगावकर (आशुतोष राणा) नावाचा भ्रष्ट व स्वार्थी नेता अडथळे निर्माण करतो...
आपले मनसूबे सफल करण्यासाठी सुबोध, अजयच्याच धाकट्या भावाला म्हणजेच आनंद देसाई (अक्षय आनंद) नावाच्या युवा नेत्याला हाताशी धरून अजयला शह देण्याचा प्रयत्न करतो. आपल्या आईची व्यथा आणि तिच्या अंतिम इच्छेचं महत्व अखेर आनंदला पटतं आणि अजय व आनंद आपल्या आईचा तिच्या मनाजोगता अंत्यविधी करतात...
चित्रपटाच्या या कथानकाला अजून दोन कथानकांची जोड मिळाली आहे. पहिलं कथानक आहे सोनिया देसाई (सोनाली बेंद्रे) आणि अजयचं जिथे होणारं बाळ कुठे जन्माला येईल यावरून दोघांचे वाद होत असतात. बाळ भारतात जन्माला येणार नाही या निर्णयापर्यंत पोहोचलेल्या सोनियाला अजयचं सत्य आणि त्याची तळमळ समजते आणि तीसुद्धा मग अजयच्या पाठीशी उभी राहते...
चित्रपटातलं अजून एक कथानक म्हणजे लहानगा अजय देसाई (मास्टर कुणाल खेमू), त्याची आई (पूजा भट) आणि त्याचे वडील रमण देसाई (नागार्जून) यांची गोष्ट. खरंतर हेच कथानक चित्रपटाचा आत्मा आहे. आई (पूजा भट) आणि लहानगा अजय (मास्टर कुणाल खेमू) या दोघांचं सुंदर भावस्पर्शी नातं चित्रपटात दिसतं. मुख्य पात्रांखेरीज सौरभ शुक्ला, अवतार गिल, शरद सक्सेना असे अनेक कलावंत चित्रपटात आहेत, पण विशेष लक्षात राहतात ते पूजा भट आणि मास्टर कुणाल खेमू...
माझ्या मते, पूजा भटची आजवरच्या कारकीर्दीतली सर्वोत्तम अदाकारी या चित्रपटात होती. सांगूनही आपला जोडीदार न आल्याचं दु:ख, बऱ्याच काळानंतर आपला जोडीदार भेटल्याचा आनंद आणि आपला जोडीदार कायमचा दुरावल्याची व्यथा, या छटा पूजा भटने अप्रतीम दर्शवल्या आहेत. काही काही प्रसंगात तर एकही संवाद न वापरता फक्त डोळ्यांवाटे त्यांनी छान भाव दर्शवले आहेत...
मास्टर कुणाल खेमूनेही वयाने लहान पण परिस्थितीमुळे मोठ्या असलेल्या लहानग्या अजयची भूमिका चोख वठवली आहे. आपल्या आईची व्यथा आणि तिच्यावर होत असलेला अन्याय पाहताना आपण काहीही करू शकत नाही, ही विवशता त्याने सुरेख दाखवली आहे. काही प्रसंगात भावनांना उद्रेक तर काही प्रसंगात संयमी व्यवहार, या दोन्ही गोष्टी मास्टर कुणाल खेमूने उत्तम सादर केल्या आहेत...
चित्रपटाची अजून एक जमेची बाजू म्हणजे चित्रपटातली गाणी. संपूर्ण चित्रपटभर गंभीर वातावरण असताना, एम.एम.क्रीम यांनी संगीतबद्ध केलेली धिम्या गतीची, शांत स्वभावाची ही गाणी, प्रेम, भावना, व्याकूळता, या वेगळ्या छटा दाखवताना दिसतात. कुठलंही गाणं चित्रपटात गतिरोधकाचं काम करत नाही. उलट हळुवार उलगडत जाणाऱ्या कथेला छान हातभार लावतात...
अजयच्या आईचा दु:खद जीवनप्रवास फळाला येऊन त्यांची स्वप्नपूर्ती झाली हे दर्शवणारं चित्रपटाच्या शेवटी येणारं ते काल्पनिक दृष्य जरी मुख्य कथानकाशी जुळत नसलं, तर एका विदारक संघर्षाचा सुखांत म्हणून ते योग्यच वाटतं. एकंदरीत, संवेदनशील व नाजूक विषयावर बेतलेली एक भावनात्मक कथा अनुभवायची असेल महेश भट दिग्दर्शित, "ज़ख्म" खरंच पाहण्यासारखा आहे...
@ अनिकेत परशुराम आपटे.
No comments:
Post a Comment