१९४२ साली “किती हसाल” या चित्रपटासाठी लतादीदी यांनी प्रथम गायन केले. ‘नाचुया गडे... खेळू सारी मनी हौस भारी...’ हे त्यांचे पहिले गाणे होते. हे गाणे चित्रपटातून वगळण्यात आले. पण त्याच वर्षी प्रदर्शित झालेल्या “पहिली मंगळागौर” या चित्रपटातले ‘नटली चैत्राची नवलाई...’ हे गाणे लतादीदी यांनी गायले आणि तिथून त्यांच्या सुवर्ण कारकिर्दीला प्रारंभ झाला...
१९४९ साली प्रदर्शित झालेल्या “महल” या चित्रपटातले ‘आयेगा आनेवाला...’ हे गाणे लतादीदींसाठी मैलाचा खडक ठरले. पुढे अनिल-विश्वास, शंकर-जयकिशन, नौशाद, एस.डी.बर्मन, आर.डी.बर्मन अशा अनेक दिग्गज संगीतकारांसाठी ‘लाग जा गले के फिर से...’, ‘नैना बरसे रिमझिम रिमझिम...’, ‘गाता राहे मेरा दिल...’, ‘यह समा... समा है यह प्यार का...’, ‘तू जहाँ जहाँ चलेगा...’, ‘दिल विल प्यार व्यार मैं क्या जानू रे...’ अशी एकापेक्षा एक सरस आणि श्रवणीय गाणी लतादीदी यांनी गायली...
१९६०च्या दशकात त्या निर्विवादपणे हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या आघाडीच्या गायिका बनल्या. त्या काळातल्या जवळ-जवळ सर्व संगीतकारांसोबत लतादीदींनी गायन केले आणि त्यातली बहुतेक सर्व गाणी अजरामर ठरली. एक पार्श्वगायिका म्हणून हिंदी आणि मराठी चित्रपटांमधून लता मंगेशकर अतिशय लोकप्रिय होत्या. पण त्याचबरोबर एक संगीत दिग्दर्शिका म्हणूनही त्यांना प्रसिद्धी मिळाली. ‘आनंदघन’ या टोपणनावाने लतादीदी यांनी अनेक चित्रपटांना संगीत दिले होते...
‘आनंदघन’ म्हणून लतादीदी यांनी संगीतबद्ध केलेली ‘अखेरचा हा तुला दंडवत...’, ‘ऐरणीच्या देवा तुला...’, ‘डौल मोराच्या मानाचा...’, ‘मराठी पाऊल पडते पुढे...’, ‘बाई बाई मन मोराचा कसा पिसारा फुलला...’, ‘रेशमाच्या रेघांनी...’, ‘राजाच्या रंगम्हाली...’, ‘माळ्याच्या मळ्यामंदी...’, ‘नाव सांग सांग सांग...’ अशी एकापेक्षा एक सुरेल गाणी त्याकाळी अतिशय लोकप्रिय झाली...
आज २८ सप्टेंबर. नुसत्या भारतात नव्हे, तर जगभरात 'गानकोकिळा' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लतादीदींचा आज वाढदिवस. १९२९ साली याच दिवशी एका सुरेल पर्वाची नांदी झाली. सप्तसुरांची तलवार ज्यांनी कायमची आपल्या काळजात रुतवली, त्या गानकोकिळा लतादीदींना जन्मदिवसाच्या कोटी कोटी शुभेच्छा...
सुरांच्या वृक्षासोबत...
फुलली ही वल्लरी...
स्वरांचे घाव बसले आणि...
झाली घायाळ दुनिया सारी...
सूर-स्वरांचा हा अनमोल ठेवा...
असाच कायम राहो हीच इच्छा...
आजच्या सुरेल दिनाच्या...
लातीदीदींना भरभरून शुभेच्छा...
"माझे गाणे एकच माझे नित्याचे गाणे... माझे गाणे..."
@ अनिकेत परशुराम आपटे.






