अनेक हिंदी चित्रपटात आपण वेगवेगळे चोरीचे प्रकार पाहतो. कधी एखाद्या बंगल्यात, किंवा महालात, किंवा घरात चोरी होते, तर कधी चक्क पोलीस चौकीतून चोरी होताना दाखवली जाते. या सर्व चोऱ्या एका ठिकाणाहून केलेल्या दाखवल्या जातात. पण काही चोऱ्या अशा असतात, ज्या एखाद्या धावत्या वाहनातून केलेल्या दाखवल्या जातात. हिंदी चित्रपटातल्या अशाच काही हलत्या चोऱ्या आपण पाहू...
डॉन (प्राण)...
आपल्या आजारी पत्नीच्या उपचारासाठी लागणाऱ्या पैशांची गरज म्हणून रतनलाल मिल्सच्या रस्त्यावर धावणाऱ्या कॅश व्हॅनमध्ये असलेल्या बंद तिजोरीतून पैसे चोरण्याचं काम करण्यासाठी जसजीत ऊर्फ जेजे तयार होतो. रेल्वे क्रॉसिंगवर व्हॅन थांबलेली असताना जेजे आत प्रवेश करतो. मोठ्या शिताफीनं अर्ध्या तासात तिजोरी फोडून जेजे सर्व पैसे चोरतो. मग एक बनावट अपघात घडवून आणत जेजेला व्हॅनच्या बाहेर काढलं जातं...
त्या काळातल्या चित्रपटांचा विचार करता, माझ्या मते अशा प्रकारचं वेगवान दृष्य हिंदी चित्रपटात पहिल्यांदात आलं होतं. गाडी बरोब्बर मॅनहोलवरच कशी थांबली, ज्याने आत शिरण्याचा रस्ता बनवला, त्यानेच तिजोरी निकामी का नाही केली, गाडीत काहीतरी खुडबूड सुरू आहे किंवा गाडीचा पाठलाग होत आहे याबद्दल ड्रायव्हर किंवा त्याच्या साथिदाराला जाणीव कशी नाही झाली, या तर्कांना बाजूला ठेवलं तर प्राणसाहेब असलेलं "डॉन" मधलं हे दृष्य छानच होतं...
रूप की रानी चोरों का राजा (अनिल कपूर)...
जुगरानकडून सीमाच्या वडिलांच्या खुन्याचं नाव काढून घेण्यासाठी रोमियो ट्रेनमधून हिऱ्यांची चोरी करायला तयार होतो. हेलिकॉप्टरच्या सहाय्याने रोमियोला ट्रेनच्या बाहेर पर्यंत पोहोचवलं जातं. चालत्या ट्रेनचा एक डबा उघडून रोमियो आत जातो आणि हिरे चोरून पुन्हा हेलिकॉप्टरच्या सहाय्याने पळ कढतो...
ट्रेनवर गाणी, हाणामारी, मिलना-बिछड़ना, अशी अनेक दृष्य आहेत. पण चालू ट्रेनमध्ये घडलेल्या चोरीचं हे पहिलंच दृष्य असावं. काही तर्कविसंगत गोष्टी या दृष्यातही होत्या. अर्थात, बॉडी डबलचा वापर झाला आहेच. पण काही क्षणी स्वत:ला झोकून दिलेलं आहे. संजय दत्त किंवा सन्नी देओलकडून अशी दृष्य पाहणं साधी गोष्ट होती. अनिल कपूर अनपेक्षित होता. पण त्याने मात्र कमाल केली आहे...
चॉकलेट (सुनील शेट्टी आणि साथिदार)...
रॉयल बँक ऑफ इंग्लंडच्या ए.टी.एम. कॅश व्हॅनमधून पैसे चोरण्याचा कट रॉकर आणि त्याचे साथिदार म्हणजे चिप, देवा, सिम व पी.पी. रचतात. लेझर बीम्सने सुसज्ज केलेली कॅश व्हॅन एक बोगद्यात शिरताच रॉकर त्यात प्रवेश करतो आणि व्हॅन बोगद्याबाहेर पडण्याआधीच सगळा ऐवज घेऊन पसार होतो...
हे दृष्य प्राणसाहेबांच्या "डॉन"मधल्या दृष्याशी मिळतं-जुळतं आहे. फरक फक्त जबाबदारीचा होता. या चित्रपटात सुनील शेट्टीला मदत करणारे साथिदार होते. त्यामुळे त्या चोरीची जबाबदारी सर्वांवर समान राहणार होती. तंत्रज्ञान आणि हॅकिंग प्रणालीचा वापर करून उभारलेलं हे दृष्य, जबाबदारीच्या पैलूमुळे अधिक प्रभावशीली ठरतं...
धूम २ (हृतिक रोशन)...
नमिबियाच्या वाळवंटातून जाणाऱ्या एका ट्रेनमध्ये ठेवलेला राणी एलिझाबेथ २ चा मौल्यवान मुकूट चोरण्याचा कट मि. ए अर्थात आर्यन बनवतो. खुद्द राणीची वेशभूषा करून आर्यन तो मुकूट चोरतो आणि 'ए' हे चिन्ह तिथे ठेऊन गार्ड्सने भरलेलं सुरक्षाकवच भेदून पलायन करतो...
हे दृष्य कमाल लिहिलं गेलं आहे. Planning, preparation आणि execution. या तीनही गोष्टी एकहाती ठेवल्या गेल्या आहेत. त्यामुळे जबाबदारी आणि परिणाम दोन्हीही एकाच्याच डोक्यावर आहेत. इतका मौल्यवान मुकूट उघड्यावर का ठेवला गेला... आतून बाहेर पडण्याचा एकच मार्ग होका तर वेषांतर केलेला चोर बाहेर कुठून पडला... हे तर्क बाजूला ठेऊन ते दृष्य पाहिलं तर कमाल रंगलं आहे...
प्लेयर्स (अभिषेक बच्चन आणि साथिदार)...
रशियामधून रोमानियाला जाणाऱ्या एका ट्रेनमध्ये ठेवलेलं सोनं लुटण्याचा प्लॅन, चार्ली आणि रिया बनवतात. या कामात स्पायडर, बशीर, रॉनी आणि सनी यांना जोडण्याचं काम विक्टर दादा करतात. रशियन सुरक्षारक्षकाचा वेष घेऊन चार्ली सोनं ठेवलेल्या डब्ब्याच्या दाराचा पासवर्ड चोरतो. मग चालू ट्रेनमधून चार्ली, बशीर आणि रॉनी सगळं सोनं घेऊन पसार होतात...
"द इटॅलियन जॉब" या चित्रपटावर बेतलेल्या "प्लेयर्स" चित्रपटातलं हे दृष्य जबरदस्त होतं. अभिषक बच्चन जरी ही चोरी करणार असला, तरी त्याच्या प्रत्येक साथिदाराला नेमून दिलेली कामगिरी संपूर्ण कटाच्या दृष्टी महत्वाची होती. एकाही व्यक्तीचं काम अर्धवट राहिलं असतं तर पूर्ण चोरी फसली असती आणि एकहाती सगळे पकडले गेले असते. Illusion तंत्रज्ञानाचा वापर करून खुल्या माळरानावर एक आभास निर्माण केल्यामुळे दृष्य पाहताना अजून मजा येते...
अशा प्रकारच्या हलत्या चोऱ्यांचं दृष्य दाखवताना दोन गोष्टी महत्वाच्या असतात. एक म्हणजे पार्श्व संगीत आणि दुसरी गोष्ट आहे छायांकन अर्थात cinematography. दृष्य जितकं वेगवान असतं पार्श्वसंगीतही तितकंच दमदार असावं लागतं. वर दिलेल्या पाचही दृष्यात ऐकू येणारं पार्श्वसंगीत, त्या त्या चित्रपटात कुठे ना कुठेतरी पुन्हा पुन्हा ऐकू येत राहतं. शिवाय काही शब्दही, जसे की "चोर चोर..." किंवा "प्लेयर्स..." या पार्श्वसंगीतादर्म्यान येत राहतात...
चोरीचं कुठलंही दृष्य असू देत. एक असा point येतो, जेव्हा काही क्षणांपुरता pause घेतला जातो. त्या pauseमध्ये चोरीला जाणारी वस्तू आणि चोर यांच्यावर काही क्षणांसाठी कॅमेरा पॅन केला जातो. "डॉन", "रूप की रानी चोरों का राजा", "चॉकलेट", "प्लेयर्स" या सर्व चित्रपटात हा pause दिसला. पण "धूम २" मध्ये हा pause घेतला गेला नाही. अर्थात, ते दृष्य इतकं वेगवान होतं, की त्या pauseची कमतरता भासली नाही...
चोरीच्या दृष्यांतली सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे छायांकन अर्थात cinematography. एखाद्या ठिकाणातून केलेल्या चोरीचं दृष्य चित्रित करताना कॅमेरामॅनवर जास्त भार नसतो. एक कॅमेरा त्या वस्तूवर फोकस ठेऊन असतो तर दुसऱ्या कॅमेऱ्या चोर त्या वस्तूपर्यंत येताना दाखवलं जातं. एखाद्या ठिकाणावर हे चित्रिकरण सोप्पं असतं कारण कॅमेऱ्याला फक्त सेट करायचं असतं. हलत्या वाहनात चित्रिकरणाची खरी कसोटी असते. जागा कमी असल्याने कॅमेरा सेट करणं, योग्य वेळी योग्य चित्र टिपणं, चित्रिकरणासोबत कॅमेऱ्यालाही सांभाळणं, यात खरं कसब लागतं...
दृष्याचं लेखन, लोकेशन, छायांकन, पार्श्वसंगीत आणि दृष्यात दिसणाऱ्या कलावंतांची व बॉडी डबल्सची कामगिरी या सर्वांच्या आधारे, चित्रपटात दिसणारी हलत्या चोऱ्यांची ही दृष्य अधिकच वेगवान, थरारक आणि उत्कंठावर्धक होतात...
@ अनिकेत परशुराम आपटे.
No comments:
Post a Comment