हिंदी पौराणिक चित्रपटांत 'देवऋषी नारदमुनी' या महात्म्याला चेहेरा आणि आवाज देणारे कलावंत म्हणजे ओंकारनाथ धर. अर्थात, सर्वांच्या परिचयाचे जेष्ठ अभिनेते जीवन...
काश्मीरच्या शाही पंडित कुटुंबात जन्मल्याने जीवन यांना मान-मरातब खूप होता. लहानपणापासूनच अभिनयाची आवड त्यांना होती. पण चित्रपटात कामं करणं म्हणजे घराण्याला काळीमा फासण्यासारखं म्हणून परिवाराकडून त्यांना विरोध होता. विरोधाला न जुमानता जीवन मुंबईत आले आणि मोहन सिन्हा (अभिनेत्री विद्या सिन्हा यांचे आजोबा...) यांच्या स्टुडियोमध्ये रिफ्लेक्टरला चांदीचा कागद लावण्याच्या कामी रुजू झाले. त्याच दरम्यान त्यांना "रोमँटिक इंडिया" या चित्रपटात महत्वाची भूमिका मिळाली आणि तिथून जीवन यांचा रुपेरी पडद्यावरील प्रवास सुरू झाला.
१९५० साली प्रदर्शित झालेल्या "हर हर महादेव" या पौराणिक चित्रपटात जीवन यांना 'देवऋषी नारदमुनी' ही व्यक्तिरेखा साकारायची संधी मिळाली. ती व्यक्तिरेखा जीवन यांनी इतकी सुंदर वठवली की त्यापुढे येणाऱ्या "शिव पार्वती", "गोपाल कृष्ण" अशा बऱ्याच पौराणिक चित्रपटांत अभिनेते त्यांना देवऋषी नारदमुनी हीच व्यक्तिरेखा मिळत गेली. "महाभारत" या चित्रपटात जीवन यांनी साकारलेला 'शकुनी' सर्वांची दाद मिळवून गेला. पौराणिक चित्रपटातल्या 'नारदमुनी' या व्यक्तिरेखेसोबतच जीवन यांनी "आँखें", "याराना", "धरम-वीर", "सुहाग", "अमर अक़बर एँथनी" अशा अनेक चित्रपटात साकारलेल्या नकारात्मक भूमिकाही प्रेक्षकांनी पसंत केल्या. शिवाय, देव आनंद आणि दिलीप कुमार यांच्या सोबतही जीवन यांनी अनेक चित्रपटांमधून कामं केली...
जीवन यांना सहायक भूमिका क्वचितच मिळाल्या. त्यांच्या बोलण्याची विचित्र पद्धत आणि संवादफेक यांच्यामुळे "नसीब", "बुलंदी", "रोटी" अशा काही चित्रपटांमध्ये त्यांना विनोदी ढंगाच्या भूमिकाही मिळाल्या. जीवन यांना त्यांचं हे टोपण नाव बहाल केलं ते मोहन सिन्हा यांनी. "रोमँटिक इंडिया" या चित्रपटाच्या चित्रीकरणादरम्यान मोहन सिन्हा यांनी जीवन यांना हे टोपण नाव सुचवलं. तेच टोपण नाव धारण करून अभिनेते जीवन, हिंदी आणि पंजाबी चित्रपटात ओळखले गेले...
आज २४ ऑक्टोबर. ओंकार नाथ धर म्हणजेच अभिनेते जीवन यांचा जन्मदिवस. आज ते आपल्यात नाहीत. पण चित्रपट रूपात त्यांचं नाव अजरामर राहील. हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या "नारदमुनींना" वाढदिवसाच्या अनेकानेक शुभेच्छा...
नारायण... नारायण...
@ अनिकेत परशुराम आपटे.
