हिंदी चित्रपटात अनेक साहस दृष्य, हाणामारीची दृष्य असतात. या दृष्यात कधी जनावरांचा तर कधी वाहनांचा वापर केला जातो. काही दृष्य येतात आणि जातात. पण काही दृष्य कायमची लक्षात राहतात. धावत्या ट्रेनचा वापर केलेले असेच thrilling action sequences माझ्या पाहण्यात आले...
शोले...
इंस्पेक्टर बलदेवसिंह, जय आणि वीरू या चोरांना घेऊन ट्रेनने जात असतात. त्या ट्रेनवर दरोडेखोर हल्ला करतात. इंस्पेक्टर बलदेवसिंह, जय आणि वीरू अचाट धैर्य दाखवत तो हल्ला परतवून लावतात...
जाल - द ट्रॅप...
नावेद रब्बानी नावाच्या अतिरेक्याला अजय ट्रेनने घेऊन जात असतो. नावेदला सोडवायला त्याचे साथीदार ट्रेनवर हल्ला करतात. अनीताच्या मदतीने सर्व अतिरेक्यांना कंठस्नान घालून अजय नावेदला पोलिसांच्या हवाली करतो...
दोन्हीही दृष्य जवळ-पास समान आहेत. जिथे "जाल"मध्ये ट्रेनवर हल्ला करणारी माणसं नावेदचीच होती हे दिसत असतं, तिथे "शोले"मध्ये ट्रेनवर हल्ला करणारे दरोडेखोर गब्बरची माणसं होती की नाही, हे स्पष्ट नाही होत. "शोले" मध्ये मालगाडीचा वापर केला गेला आहे, तर "जाल" मध्ये प्रवासीवाहक गाडी दिसते. मालवाहक ट्रेनमध्ये प्रवाशांचा आभाव असणार हे बरोबर, पण प्रवासीवाहक ट्रेनमध्ये गोळीबार सुरू झाला असतानाही प्रवासी छान खिडकीत बसलेत, काही तर चक्क झोपलेले दाखवलेत, प्रवाशांच्या चेहेऱ्यांवर घबराटीचे कसेल भाव नाहीत हे थोडं खटकतं...
दोन्हीही दृष्यात पार्श्वसंगीत दमदार आहे. "शोले" मधील दृष्यात पार्श्वसंगीत मध्ये मध्ये पेरलं जातं आणि बाकी आवाज हे गोळ्यांचे, घोड्यांच्या धावण्ये किंवा ट्रेनचे घेतले आहेत. "जाल - द ट्रॅप" मध्ये "ओम नम: शिवाय" या मंत्राचा पार्श्वसंगीत म्हणून केलेला वापर परिणामकारक आहे. बाकीचं पार्श्वसंगीत दृष्याला तितकंसं बांधून ठेऊ शकलं नाही...
"जाल - द ट्रॅप" मध्ये त्या दृष्यात दिसणाऱ्या पात्रांकडून काही संवाद ऐकू येत राहतात. कोण काय करेल, कुठे जाईल हे त्यातून स्पष्ट होतं जातं. "शोले" मध्ये दरोडेखोर विरुद्ध ठाकूर बलदेवसिंह, जय आणि वीरू ही लढाई सुरू झाल्यापासून ते संपेपर्यंत अगदी तुरळक संवाद आहेत. नेत्रपल्लवीच्या सहाय्याने तिघं एकमेकांना संदेश देत ती लढत जिंकतात. "जाल - द ट्रॅप" मध्ये जास्तीच्या संवादांमुळे ट्रेनचं ते दृष्य थोडं भरकटल्यासारखं वाटलं. तिथेच, एकदम कमी संवाद असल्यामुळे "शोले" मधलं ते ट्रेनचं दृष्य अधिक प्रभावशाली ठरलं...
"शोले" मध्ये दरोडेखोर शरणांगती पत्करून मागे हटतात आणि दृष्यातला थरार एका क्षणात संपतो. तिथेच, "जाल - द ट्रॅप" मध्ये दोन्हीही बाजूची पात्र एका ध्येयासाठी शेवटपर्यंत झुंज देत राहिल्यामुळे ते दृष्य त्याच ओघात संपतं. "शोले" मधल्या ट्रेनच्या दृष्याचा शेवट जिथे अकस्मात समोर येतो, तिथेच थराराच्या प्रवाहासोबत येणारा, "जाल - द ट्रॅप" मधील ट्रेनच्या दृष्याचा शेवट जास्त भावतो...
ही दोन्हीही दृष्य उत्कंठावर्धक आणि वेगवान आहेत. दोन्हीही दृष्यांचं दिग्दर्शन आणि छायांकन (cinematography) कमाल झालं आहे. तंत्रज्ञानाची बाजू लक्षात घेतली तर "जाल - द ट्रॅप" मधलं ट्रॅनचं ते अंतिम दृष्य नक्कीच वरचढ आहे. पण अदाकारी पाहिली तर "शोले" मध्ये सुरुवातीच्या काही मिनिटात येणाऱ्या ट्रेनच्या दृष्याने बाजी मारली आहे...
@ अनिकेत परशुराम आपटे.
.jpeg)
